શ્રી ઠાકોરભાઈ પટેલ આર્ટસ અને કૉમર્સ કૉલેજ અંકલેશ્વર ખાતે ઉમાશંકર જોષીની જન્મ જયંતીની ઉજવણી

અત્રેની શ્રી ઠાકોરભાઈ પટેલ આર્ટસ અને કૉમર્સ કૉલેજ અંકલેશ્વર ખાતે ઉમાશંકર જોશીની જન્મ જયંતીની ઉત્સાહભેર ઉજવણી કરવામાં આવી.

જેમાં કૉલેજના ઇન્ચાર્જ આચાર્યશ્રી ડૉ. જી.કે. નંદા તથા પૂર્વાચાર્ય ડૉ. હેમંત દેસાઈએ  ઉપસ્થિત રહીને સૌનો ઉત્સાહ વધાર્યો હતો.

 પ્રસ્તાવિક ઉદબોધન ડૉ. જયશ્રી ચૌધરીએ કર્યું હતું. "વર્ગ એ જ સ્વર્ગ" માનતા ઉમાશંકર જોશીના વર્ગખંડનો પ્રેરક પ્રસંગ તેમણે ટાંક્યો હતો.

 કોલેજના આચાર્યશ્રી ડૉ. જી. કે. નંદાએ પ્રોત્સાહક પ્રસંગિક ઉદબોધન કરતાં કહ્યું હતું કે, "ઉમાશંકર જોશીનું સાહિત્ય મૃત્યુંજય છે. તેમનું સર્જન ભૂતકાળ, વર્તમાનકાળ અને ભવિષ્યકાળ માટે જીવંત રહેશે." 

પૂર્વ આચાર્ય ડૉ. હેમંત દેસાઈએ "ભોમિયા વિના મારે ભમવાતા ડુંગરા"  ઉમાશંકર જોશીના પ્રસિદ્ધ કાવ્યનું ગાન કર્યું હતું અને વિદ્યાર્થીઓને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ ઉપર ભાર મૂકવા જણાવ્યું હતું.

ડૉ. જગદીશ કંથારિઆએ પ્રસંગિક ઉદબોધન કર્યું હતું અને ઉમાશંકર જોશીના પુસ્તકો વિદ્યાર્થીઓ સામે પ્રદર્શિત કરીને તેના વિશે ટૂંકમાં વાત કરી હતી.

પ્રા.શીતલ પટેલે ઉમાશંકર જોશીની પ્રસિદ્ધ પંક્તિઓ સમજાવી હતી.

પ્રાર્થનાની સુંદર પ્રસ્તુતિ વિરાલી આહિર અને પિયુષા આહિરે કરી હતી.

ધોલા આફિયાએ ઉમાશંકર જોશીનું સરસ ચિત્રાંકન કર્યું હતું 

ઉમાશંકર જોશીનો પરિચય તથા વિવિધ કૃતિઓનું પઠન   સના શેખ, યશ્વી બોરસે, ધોલા આફિયા, ઝામિયા પટેલ, વિરાલી આહિર, હિના પટેલ, નિતેશ વસાવા,  પિયુષા આહિર, વિરાંગીની પંડ્યાએ કર્યું હતું.

કાર્યક્રમનું સફળ સંચાલન સના શેખ અને યશ્વી બોરસેએ કર્યું હતું.આભાર વિધિ નિતેશ વસાવાએ કરી હતી. 

કાર્યક્રમને સફળ બનાવવા માટે સહયોગ નિતેશ વસાવા અને અવિનાશ ચૌધરીએ આપ્યો હતો. રાષ્ટ્રગાન પછી કાર્યક્રમ સંપન્ન થયો હતો.

Pravin darji- Proadh Bal sahityakar

પ્રવીણ દરજી : પ્રસન્ન પ્રૌઢ-બાળ સાહિત્યકાર 

                   - જયશ્રી ચૌધરી 

ગુજરાતી સાહિત્યમાં અગ્રીમ પંક્તિના નિબંધકાર અને સંશોધક તરીકે ખ્યાતિપ્રાપ્ત પ્રવીણ દરજીના નામથી સાહિત્ય રૂચિ ધરાવનાર વર્ગ સુપરિચિત છે. એમનું મુખ્ય પ્રદાન નિબંધ લેખન અને સંશોધન ક્ષેત્રે રહ્યું છે. એ ઉપરાંત તેમણે કવિતા, વિવેચન, સંપાદન, પ્રૌઢ-બાળસાહિત્ય ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર પ્રદાન કર્યું છે. 

 પ્રૌઢ -બાળ સાહિત્ય ક્ષેત્રે એમણે બાળકોની રસરૂચિને લક્ષમાં રાખીને, પ્રૌઢ -બાળ સાહિત્ય તથા પ્રસન્ન પુષ્પ વાચનમાળા આપીને, એમની સર્જકતાનો વિશેષ ઉન્મેશ પ્રગટ કર્યો છે અને વાચકોમાં આદરપાત્ર સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે.

ગુજરાતી સાહિત્ય જગતના તેજસ્વી તારક પ્રવીણ દરજીનો જન્મ પંચમહાલ જિલ્લાના મહેલોલ ખાતે 23 ઓગસ્ટ 1944 ના રોજ થયો હતો. એમના પિતાનું નામ શનિલાલ અને માતાનું નામ ચંચળબેન. એમના લગ્ન રમીલાબેન સાથે થયા. સંતાનોમાં એક પુત્ર હિરેન અને બે પુત્રીઓ હેમા અને ઈશિતા. ૧૯૬૧માં એસ.એસ.સી, 1965 માં ગુજરાતી અને સંસ્કૃત સાથે બી.એ., 1967 માં એમ. એ. અને 1973 માં પીએચ.ડી. થયા. તેજસ્વી વિદ્યાકીય કારકિર્દી ધરાવતાં પ્રવીણ દરજી 'હરતી ફરતી કૉલેજ લાઇબ્રેરી' ગણાતા. તેઓ મોડાસા કૉલેજમાં 1965 થી 67 સુધી અધ્યાપક તરીકે સક્રિય રહ્યાં. 1967થી નિવૃત્તિ પર્યંત લુણાવાડા કૉલેજમાં અધ્યાપક રહ્યાં .

પ્રવીણ દરજીની સાહિત્ય સંશોધક પ્રતિભાને અઢળક સન્માન પ્રાપ્ત થયું. તેમને વિઠ્ઠલ પટેલ સુવર્ણચંદ્ર, કાકાસાહેબ કાલેલકર પારિતોષિક, સંસ્કાર ઍવોર્ડ, હરિઓમ આશ્રમનું પારિતોષિક અને 2011માં ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી ઍવોર્ડ એનાયત કરાયો હતો.

બાળસાહિત્યનું કેન્દ્રબિંદુ બાળક હોય છે. પ્રવીણ દરજીએ બાળ માનસનો ઊંડો અભ્યાસ કરીને બાળસાહિત્ય સર્જયું છે. આ બાળ સાહિત્ય વાચકોના મન સુધી પહોંચવામાં સર્વથા સફળ થયું છે. તેમણે બાળ માનસ અનુસાર સરળ, સહજ પ્રાસાદિક શૈલીમાં, ક્યારેક સંવાદાત્મક ટેક્નિકનો ઉપયોગ કરીને, સદગુણોને ઘડનારા સુવિચારોને વાચકોમાં સંક્રાત કરવામાં સફળતા મેળવી છે. એમણે બાળકોમાં પ્રેરક વાતો દ્વારા સદગુણો, સુટેવો અને સંસ્કારનું સિંચન કરવામાં જાણીતા  ઉદાહરણોનો આશ્રય લીધો છે. ઉમદા ચરિત્રોના આલેખન દ્વારા સંસ્કાર સિંચનનું કામ તેઓ સારી રીતે કરી શક્યા છે. બાળ માનસને સમજીને તેનું ઘડતર કરવા માટે કેળવણીકારો, માતા-પિતા અને બાળ સાહિત્યકારો સતત પ્રયત્નશીલ હોય છે.

પ્રવીણ દરજીની પ્રૌઢ-બાળ સાહિત્યની પુસ્તિકાઓમાં 'ચાલો વાતો કરીએ', ' ઘર્રર્રર્ ઘંટી', 'દિલનો દીવો', 'કથા માસ માસની', 'વૃક્ષ તારું બીજું નામ ઈશ્વર', 'પડી મને કટેવ', 'બંસીના આકરા તાપ', 'બાદશાહ શું બોલે ?', 'આપવા આવ્યો છું', 'એ તો હું છું' 'સોનાનો સૂરજ' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રવીણ દરજીની પ્રસન્ન પુષ્પ વાચનમાળામાં 'કોલસાની કન્યા', 'કેરીનો ટોપલો', 'ચમત્કારી છોડ', 'ઈશ્વરનો વાસ', 'સ્વર્ગનો રસ્તો', 'જાગે તે ભોગવે', 'રાજા અને ગાય' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. 

"કોલસાની કન્યા" વાર્તા સંગ્રહમાં એક ફ્રેન્ચ વાર્તા 'કોલસાની કન્યા', 'મહારાજની એક સોનેરી વાત' અને 'આપવાનો આનંદ' વગેરે વાર્તાઓનો સમાવેશ થાય છે.

"કેરીનો ટોપલો" વાર્તા સંગ્રહમાં  વાર્તા 'સતનો લડવૈયો', 'કેરીનો ટોપલો અને -'  'છેલ્લા પગલાનું મહત્વ' અને 'દેશપ્રેમી ખુદીરામ' વગેરે વાર્તાઓનો સમાવેશ થાય છે.

"ચમત્કારી છોડ" વાર્તા સંગ્રહમાં  'ઉપર ચડવાનું બરાબર આવડે છે !', 'ચેતો, ચિઠ્ઠીઓ પડે છે !' ,  'ચમત્કારી છોડ' અને 'પ્રેમની જીત' વગેરે વાર્તાઓનો સમાવેશ થાય છે. 

"ઈશ્વરનો વાસ" વાર્તા સંગ્રહમાં 'મોરેશ્યસની લોકકથા',  'ઈશ્વરનો વાસ બધે જ છે' અને 'ભગવતસિંહનો ભાષા પ્રેમ' વગેરે બાળવાર્તાઓ સમાવેશ થયો છે. 

"સ્વર્ગનો રસ્તો" સંગ્રહમાં 'સ્વર્ગનો રસ્તો ત્યાંથી જ શરૂ થાય છે',  'ગીતાનું વલોણું', 'ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગરની નમ્રતા', 'ગંધાતો કૂતરો અને સ્વચ્છ દાંત !'

 "જાગે તે ભોગવે" સંગ્રહમાં 'સત્યવાદી હઝરત ગોઝુલ',  'જાગે તે ભોગવે',  'મહાન ચિંતક સોક્રેટિસ અને એક જ્યોતિષી',  'ઘર... ઘર...ધર..',  'સ્વામી વિવેકાનંદ' વગેરે વાર્તાઓનો સમાવેશ થાય છે.

 "રાજા અને ગાય" સંગ્રહમાં 'સુભાષચંદ્ર બોઝ', 'રાજા અને ગાય' અને 'પહેલા આપણો મેલ ધોઈએ' અને 'વિનોબાજી' વગેરે વાર્તાનો સંગ્રહ થાય છે.  

આ વાર્તાઓમાં લેખકે રવિશંકર મહારાજ, સુભાષચંદ્ર બોઝ, ખુદીરામ બોઝ,  વિનોબાજી,  મોરારજી દેસાઈ, સ્વામી વિવેકાનંદ, સોક્રેટિસ, ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર હજરત ગોઝુલ, ઈસુ ખ્રિસ્ત અને ગોંડલના રાજા ભગવતસિંહજીના પ્રેરક પ્રસંગોનું આલેખન કર્યું છે.

પ્રૌઢ બાળ વાર્તાસંગ્રહોમાં 'ચાલો, વાતો કરીએ',  'ઘરરરર ઘંટી',  'દિલનો દીવો',  'કથા માસ માસની',  'વૃક્ષ તારું બીજું નામ ઈશ્વર',  'પડી મને કટેવ' , 'બંસીના આકરા તાપ',  'બાદશાહ શું બોલે ?', 'આપવા આવ્યો છું !', 'એ તો હું છું' અને  'સોનાનો સૂરજ' વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ બાળ વાર્તાઓમાં વાત વાતમાં લેખકે સંસ્કાર ઘડતરની વાતો કરી છે 'પડી મને કટેવ' બાળ વાર્તામાં બે મિત્રો ચેતસ અને કોમલના સંવાદ દ્વારા કેટલીક કુટેવો વિશે લેખકે જાણકારી આપી છે અને સાથે સાથે કઈ રીતે એ કુટેવોથી બચી શકાય તે સમજાવ્યું છે. આ કુટેવોમાં ગમે ત્યાં કચરો ફેંકવો, ગમે ત્યાં થૂંકવું, જાહેર સ્થાનોનો દુરુપયોગ કરવો, હાથ પગના નખ કરડવા, દાંત કે કાનને ટાંકણી કે લોખંડની સળીથી ખોતરવા, જાહેર સ્થળોની દીવાલો બગાડવી, કોઈની અંગત જિંદગીમાં ડોકિયું કરવું, કાન ભંભેરણી કરવી, અફવા ફેલાવવી વગેરે કુટેવોની વાત તેમણે કરી છે. એ કુટેવોના માઠાં પરિણામો દર્શાવ્યા છે. એ કુટેવોમાંથી બચવા માટે " આવી કુટેવનો હું તો કદાપિ ભોગ નહીં જ બનું "એવું વ્રત લેવાની વાત કરી છે. 

"વૃક્ષ તારું બીજું નામ ઈશ્વર !"માં વૃક્ષનો મહિમા લેખકે વર્ણવ્યો છે. રમણ અને મોહન બંને મિત્રોના સંવાદ થકી તેમણે વૃક્ષોનો મહિમા કર્યો છે. એમણે "ઘર બાંધો તો પીપળો, આંબો, વડ અને ખાખરો આટલું તો ઉછેરો જ." એ શાસ્ત્ર આજ્ઞાની પણ વાત કરી છે. તેમણે લીમડો, મહુડો, આંબલી, કણજી, આંબા, બોરસલ્લી, આંબળા, કોઠી, બીલી, આવળ, બાવળ, સીમળો, ગુલમોર, ગરમાળો વગેરે વૃક્ષોનું મહાત્મ્ય આલેખ્યું છે. પર્યાવરણ માટે વૃક્ષો ઉગાડવા જરૂરી છે. બાળકોને આવી સરસ બાળવાર્તા દ્વારા સરળ શૈલીમાં વૃક્ષોનો મહિમા લેખક સમજાવી શક્યા છે.

" દીવો દિલનો અને દિવાળીનો !" બાળવાર્તામાં દિવાળીના તહેવારમાં દિવાના સ્વભાવનું આલેખન એમણે કર્યું છે. દિવાળીના દીવાને જોવાની અને ભીતરના કોળિયાને પ્રકાશવાની અને એનાથી સમગ્ર જીવન પ્રકાશિત કરવાની વાત એમણે કરી છે. "વહેવાર અને સાચ"માં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના પરમ ભક્ત નરસિંહ મહેતાની વાત એમણે આલેખી છે અને "રાખે વ્યવહાર અને ચાલે સાચું" એ નરસિંહ મહેતાની જે નિખાલસ કબુલાત છે એની ચર્ચા એમણે કરી છે.

"મુલ્લા નસરુદ્દીન અને ચાર ચોર" વાર્તામાં પોતાની સ્થિતિને છતી ન કરવા માટે 'બાંધી મુઠ્ઠી લાખ'ની કહેવતનું ડહાપણ એમણે સમજાવ્યું છે. "આપણો પરિચય કઈ રીતે ?"માં પોતાના વ્યક્તિત્વની ખાસિયત પોતાની કલાની આલેખ વિખ્યાત ચિત્રકાર લિયોનાર્દો દ વિંસીની વાત એમણે કરી છે. "ચીકણા ખરા પણ લુખ્ખા નહીં" માં કરકસરનો મહિમા કર્યો છે. 

"આ દાદા તો હવે ઘરડા થયા" વાર્તામાં સાન્તાક્લોસની વાત કરતાં એક બાળ પ્રેમી સંતની વાત એમણે આલેખી છે. "મને એ ઈશ્વરનું કામ લાગ્યું છે" વાર્તામાં નિવૃત્ત અધિકારીની ઉમદા સેવા ભાવનાની હૃદયસ્પર્શી વાત લેખકે આલેખી છે. "આપણે રામ એના એ જ કે ? "વાર્તામાં લેખકે ભીતરની સ્વચ્છતા જાળવી રાખવાની વાત કબીરજીના ઉદાહરણથી આલેખી છે. "બંધનમાં મુક્તિ" વાર્તામાં નાયકના દૃઢ મનોબળ અને માનસિક શક્તિની વાત લેખકે પ્રેરણારૂપ રજૂ કરી છે. સતત કામ, સતત સત્કાર્ય માણસને બધી ચિંતાઓમાંથી ઉગારી લે છે અને માણસને માનસિક અને શારીરિક રીતે તંદુરસ્ત રાખે છે. " કુરાનની સોનેરી સલાહ" વાર્તામાં લેખકે કુરાનની સાદી સરળ વાતોથી જીવતર કેવું સુધરી જાય છે તે નાની નાની પણ ગાંઠે બાંધવા જેવી વાતો વાર્તામાં ગૂંથી લીધી છે. " ઘરરરર ઘંટી"માં હાથે ચાલતી ઘંટી અને એના રૂઆબની વાત લેખકે કહી છે. આ પ્રૌઢ-બાળ વાર્તાઓ અને પ્રસન્ન પુષ્પ વાચનમાળામાં ભારોભાર વિષય વૈવિધ્ય અને વસ્તુ સંકલનનાની વિલક્ષણતા જોવા મળે છે. લેખકની પાત્ર નિરૂપણ કલા ધ્યાનપાત્ર છે. પાત્રોના વાણી અને વર્તનમાં નાટ્યાત્મકતા બાળવાર્તાને બાળભોગ્ય બનાવે છે. પાત્રગત વિવિધ સદગુણો લેખકે ખીલવ્યા છે; જેમાં માનવતા, પ્રમાણિકતા, સત્યવાદિતા, સેવા પરાયણતા, પર્યાવરણ જાગરુકતા, પ્રેમભાવના અને ચતુરાઈ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે અસરકારક વર્ણનો કર્યા છે. ચિત્રાત્મક વર્ણન કરીને બાળબોધ આપવામાં તેઓ સફળ થયા છે. બાળમાનસને રોચક સરળ અને સહજ સાદાઈભરી શૈલી અપનાવીને તેમની સાહિત્યિક સૂઝ દૃષ્ટિગોચર થાય છે. અસરકારક અને ઔચિત્યપૂર્ણ સંવાદો આ બાળવાર્તાઓનું જમા પાસું છે. બાળમાનસને અનુરૂપ સરળ, સચોટ, સહજ અને સ્વાભાવિક સંવાદો આલેખ્યા છે. જે બાળવાર્તાને આસ્વાદ્ય બનાવવા માટે ઉપકારક નીવડ્યા છે. જીવન શિક્ષણ અને મૂલ્યબોધ પ્રાપ્ત કરવામાં આ વાર્તાઓ સહાયક બને છે. બાળકો સરળતાથી ગ્રહણ કરી શકે અને માણી શકે એવી સહજ ભાષાનો ઉપયોગ લેખકે કર્યો છે. બાળ માનસને અનુરૂપ આરોહ-અવરોહ, કાકુ અને અવનવી લઢણો અપનાવીને કહેવતો રૂઢિપ્રયોગો અને અલંકારોનો સરસ વિનિયોગ લેખકે કર્યો છે. આ બાળવાર્તા વિવિધ જીવનલક્ષી પાઠ સહજતાથી સમજાવે છે. લેખકની રજૂઆત, વિષય વૈવિધ્ય અને ભાવ એ આ વાર્તા સંગ્રહની સમૃદ્ધિ છે. તેમણે ભાષા પાસે ધાર્યું કામ લીધું છે. રવાનુકારી શબ્વદાલિ, જોડકણાં, ક્રિયાપદો અને વિશેષણો આદિનો ભાષામાં પ્રયોગ કરીને તેમની ઉચ્ચ પ્રતિભાશક્તિના દર્શન કરાવ્યા છે. 

 

.

શ્રી ઠાકોરભાઈ પટેલ આર્ટસ અને કોમર્સ કોલેજ અંકલેશ્વર ખાતે થયેલી હનુમાન જયંતિની ઉજવણી

અત્રેની શ્રી ઠાકોરભાઈ પટેલ આર્ટસ અને કૉમર્સ કૉલેજ અંકલેશ્વરના એનએસએસ વિભાગ તરફથી હનુમાન જયંતિની ઉજવણી આચાર્યશ્રી ડૉ.કે.એસ.ચાવડાના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવી હતી.

વિક્રમ સંવત 2080 પૂનમ તારીખ 23/4/2024 ના રોજ ભગવાન શ્રી હનુમાનજીની જન્મજયંતી શ્રી હનુમાનજીએ સેવા અને સાધનાનું સર્વશ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. શ્રી હનુમાનજીની જેમ જ આપણા જીવનમાં સમાજ સેવા અને રાષ્ટ્ર સેવા પ્રગટે આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિ પરંપરા જીવન મૂલ્યોને પેઢી દર પેઢી આગળ વધારવી એ આપણા સંસ્કાર છે. એ પરંપરામાં ભગવાન શ્રી હનુમાનજીનું સેવાલક્ષી શ્રેષ્ઠ ચરિત્ર યુવાનોમાં ઉતરે તે હેતુથી અત્રેની કોલેજમાં શ્રી હનુમાનજીની જન્મજયંતીની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. જેમાં શ્રી હનુમાનજીની આરતી, હનુમાન ચાલીસા પાઠ અને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી હતી અને પ્રસાદની વહેંચણી કરવામાં આવી હતી.

આચાર્યશ્રી ડૉ.કે.એસ.ચાવડા સહભાગી થયા હતા. કાર્યક્રમને સફળ બનાવવા માટે કૃપાલી બોરડા અને અવિનાશ ચૌધરીએ સહકાર આપ્યો હતો. એનએસએસ પ્રોગ્રામ ઑફિસર પ્રો. રાજેશ પંડ્યા તથા ડૉ.જયશ્રી ચૌધરીએ જહેમત ઉઠાવી હતી.